زندگی مخدوم علی ماهیمی آمیزهای از دانش، عرفان و خدمت به مردم بود. او نخستین مفسر قرآن در هند و یکی از بزرگترین اولیای صوفی است که میراثش علاوه بر دین،در فرهنگ و هویت مدنی بمبئی جاودانه شده است. بررسی شخصیت و آثار او نشان میدهد که چگونه معنویت میتواند در شکلدهی به هویت شهری و همزیستی فرهنگی نقشآفرین باشد.
مخدوم علی ماهیمی (۲۱ ژوئن ۱۳۷۴ – ۷ فوریه ۱۴۳۲ میلادی / ۷۷۶–۸۳۶ هـ.ق) یکی از برجستهترین شخصیتهای صوفی در شبهقاره هند و نخستین مفسر قرآن در این سرزمین بود. او در محله ماهیم بمبئی و در خانوادهای اصیل عربی زاده شد و بهعنوان نماد دانش، معنویت و انساندوستی شناخته میشود. آرامگاه وی در ماهیم همچنان محل زیارت پیروان ادیان و طبقات گوناگون است و جایگاه ویژهای در میراث فرهنگی و مذهبی شهر دارد.
پدرش شیخ احمد بن علی از تاجران ثروتمند و دانشمند منطقه کوکن بود و مادرش فاطمه بنت ناخدا حسین انکولیا از خانوادهای متمول؛ جد مادری او به «ملک التجار» شهرت داشت. خاندان او نواییت یا نوائط نام داشت که شاخهای از مهاجران عرب بودند و از مدینه منوره به منطقه کوکن آمدند.
ماهیمی در آغاز شاگرد پیروان میر سید علی همدانی شافعی بود و بعدها به مقام استادی در طریقت کبرویه رسید. کبرویه یکی از سلسلههای مهم تصوف است که در قرن ششم هجری توسط نجمالدین کبری در خوارزم بنیانگذاری شد.
سلطان احمد شاه گجرات ماهیمی را بهعنوان قاضی شهر منصوب کرد که نشاندهنده اعتماد به دانش و عدالت وی بود. او نخستین دانشمند هندی بود که تفسیر قرآن نگاشت. اثر بزرگ او تبصیر الرحمن در دانشگاههای معتبر جهان همچون الازهر قاهره و امالقری مکه محفوظ است. وی بیش از صد کتاب نوشت که امروزه تنها ۲۱ کتاب شناخته شده باقی مانده است که برخی نسخههای خطی آنها در کتابخانههای هند موجود است.
ماهیمی در خانوادهای اصیل پرورش یافت. پدرش دانشمند و بازرگان بود و مادرش به پارسایی شهرت داشت. گفته میشود ولایت معنوی او به برکت دعای مادرش به دست آمد. از کودکی قرآن، حدیث، فقه، منطق و فلسفه را آموخت و در نهسالگی به دانش چشمگیری دست یافت. محبت و خدمت او به مادر زبانزد است؛ روایت شده شبی تا صبح کنار بستر مادر ایستاد و ظرف آب در دست گرفت تا اگر بیدار شد تشنه نماند. این فروتنی و شفقت، سرآغاز سلوک معنوی او بود.
ماهیمی در سنت صوفی بهعنوان «عواصی» شناخته میشود. عنوان «عواصی» در متون صوفیانه به گروهی از اولیای الهی اشاره دارد که بدون داشتن شیخ یا استاد ظاهری، مستقیماً از طریق الهام و فیض الهی به معرفت و علوم باطنی دست مییابند. تفسیر او با ترکیب دانش سنتی و حکمت عرفانی، فهم قرآن را برای عموم آسانتر ساخت.
آرامگاه او هر سال در دهه عرس میزبان صدها زائر است. «دهه عرس» اصطلاحی است که در فرهنگ صوفیانه و آیینهای مذهبی شبهقاره هند به کار میرود. منظور از آن مجموعه مراسمی است که به مناسبت سالگرد وفات یک ولی یا عارف برگزار میشود و معمولاً چند روز تا یک هفته ادامه دارد. در این ایام، زائران از نقاط مختلف به آرامگاه میآیند، قرآنخوانی، ذکر و دعا انجام میشود و چادر یا پوششهای رنگین بر مزار گسترده میگردد.
این مراسم سنتی، پلیس بمبئی را نیز با او پیوند میدهد: آغاز مراسم با حرکت دستهجمعی مأموران از کلانتری ماهیم ــ که منزل او بوده ــ تا آرامگاه و تقدیم نخستین چادر بر مزار. این آیین نشاندهنده جایگاه او در حافظه جمعی شهر است.
در سال ۲۰۰۵ دولت مهاراشترا پل هوایی «جیجی» ــ طولانیترین پل هند ــ را به نام او مزین کرد. آموزههای او درباره عدالت، شفقت و همزیستی همچنان الهامبخش جامعه بمبئی است و یادآور غنای معنوی و فرهنگی این کلانشهر.
بدینسان، آرامگاه و میراث او همچنان نماد همزیستی و ایمان در قلب بمبئی است.
https://mahimdargah.org/history/
https://en.islamonweb.net/makhdoom-ali-mahimi-the-revered-sufi-saint-and-quranic-commentator-of-the-indian-subcontinent
https://www.auliasworld.com/hazrat-makhdoom-ali-mahimi/
نظر شما